Wydrukuj tę stronę

Wielki Post

Wielki Post to okres postu poprzedzający i przygotowujący Katolików do obchodzenia Wielkanocy. Rozpoczyna się on w Środę Popielcową, zwaną także Popielcem, a kończy liturgią Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek. Wielki Post bywa także nazywany czterdziestodniowym (od Środy Popielcowej do Niedzieli Wielkanocnej bez uwzględnienia niedziel jest właśnie 40 dni). Środa Popielcowa (podobnie jak Wielkanoc) jest świętem ruchomym.

Najważniejszym okresem Wielkiego Postu jest Wielki Tydzień. Rozpoczyna się on w szóstą (ostatnią) niedzielę Wielkiego Postu, czyli w Niedzielę Palmową. Wielki Tydzień kończy Wielka Sobota poprzedzająca Niedzielę Wielkanocną.

Wielki Post obejmuje okres 6 niedziel. Pierwsza to Niedziela Wstępna. Druga to Niedziela Sucha. Trzecia to Niedziela Głucha. Czwarta to Niedziela Środopostna (wyróżniona różowym kolorem szat liturgicznych). Piąta to Niedziela Czarna. Szóstą i ostatnią jest Niedziela Palmowa.

W Kościele Katolickim Wielki Post jest okresem, w którym kościoły nie są przystrajane kwiatami, księża noszą ornaty koloru fioletowego (wyjątkiem jest czwarta niedziela Wielkiego Postu, kiedy to ornaty są koloru różowego) i odprawiane są nabożeństwa pasyjne – w piątki Droga Krzyżowa, a w niedziele Gorzkie Żale. Głównymi „hasłami” Wielkiego Postu są post, jałmużna i modlitwa. W trakcie Wielkiego Postu odbywają się także rekolekcje wielkopostne.

W Środę Popielcową oraz w Wielki Piątek w Kościele Katolickim obowiązuje post ścisły. Nie jest to tylko post jakościowy (taki obowiązuje w każdy piątek, z wyjątkiem świąt oraz piątków, w które obowiązuje dyspensa), ale także post ilościowy. Oznacza to, że należy wystrzegać się potraw mięsnych i można zjeść tylko 3 posiłki, przy czym tylko jeden posiłek do syta.

W Popielec Katolicy uczestniczą w mszach, podczas których głowy wiernych kapłani posypują popiołem. Inne zwyczaje związane z Wielkim Postem są już pomału zapominane. Dawniej Wielki Post rzeczywiście był okresem postu. Na 6 tygodni rezygnowano z mięsa, tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, słodyczy, używek (tytoniu, alkoholu, a nawet kawy, którą zastępowano kawą z mielonych żołędzi), muzyki (żwawe polki i mazurki zastępowała bardziej nostalgiczna muzyka – dumki i nokturny) i zabaw (czasami dzieciom chowano większość zabawek). Kobiety nosiły „czarną” biżuterię (np. z czarnych agatów, hebanu czy onyksu). Bardziej urozmaicona była kuchnia na dworach, ponieważ podawano różnorodne potrawy z ryb. Jednym z zapomnianych już zwyczajów wielkopostnych jest śródpoście – jeden dzień, podczas którego zawieszano surowe zasady obowiązujące w trakcie Wielkiego Postu.

Kuchnia staropolska w okresie Wielkiego Postu była oczywiście postna. Różniła się ona w zależności od zasobności portfela. Ryby i „lepsze” (holenderskie) śledzie, a także np. polewki piwne pojawiały się na stołach możnowładców i bogatej szlachty. Biedniejsze warstwy społeczeństwa jadły przede wszystkim żur, zwany także panem Żurowskim, i pamuła (czyli zupa, której podstawą była rozgotowana kiszona kapusta z dodatkiem suszonych śliwek i brukwi). Żur to jedna z najstarszych potraw wielkopostnych. Do dnia dzisiejszego jest bardzo popularna.1

Przepisy na dania postne, a szczególnie na potrawy ze śledzi znajdziecie:

  1. Dania postne
  2. Potrawy ze śledzi

1 Zobacz: